|
Verzorging
In het wild zaait de clematis zich uit in
rotsspleten of waar de wind de zaden ook maar heen blaast. Maar de beste
kansen zijn weggelegd voor de zaden die in de schaduw terecht komen of
op een vochtige plek. De clematis lijkt niet zoveel behoefte te hebben
aan een hoge lichtintensiteit, en net als in het wild groeien ze ook de
tuin in halfschaduw, maar ze verlangen wel naar dagen om goed te
groeien.
In de tuin is de beste plaats in diepe leemgrond of in een goed
voorbereid plantgat, waarin het wortelstelsel vocht heeft om te groeien
en schaduw om koel te blijven.
De bovengrondse delen mogen gewoon van de zon genieten. Bij een goede
verzorging en extra toediening van water en voedsel, kan de clematis ook
op minder ideale plaatsen groeien, bepaalde soorten en cultivars kunnen
zelfs met succes in bakken gekweekt worden voor de patio of kleine tuin
Clematis planten kiezen
Het is belangrijk om een goede plant te kiezen. Kleine, zwakke en
goedkope planten zijn geen goede aankoop. Sterke, goed vertakte en
gezonde, jonge planten die in een 1 liter pot staan , zijn het best en
moeten snel kunnen aanslaan. Grotere planten in potten van ca. 2 a 3
liter slaan ook aan en geven snel resultaat, maar hoe groter de plant,
hoe hoger de prijs.
Planten aan en stok van slechts 35-45 cm zijn prima, als ze maar goed
vertakt, sterk en gezond zijn. Het belangrijkste onderdeel van een te
planten clematis is een krachtig wortelstelsel en gezonde hoofdstengels.
Goed ontwikkelde stengels hoeven niet langer te zijn dan 8-10 cm.
Of je de clematis nu langs een muur, tegen en pergola, in een boom of
als bodembedekker gaat groeien, de grond regels voor de juiste
voorbereiding van een plantgat zijn in principe hetzelfde.
De clematis kan het best zover mogelijk van de onderkant van de muur
geplant worden, want de grond is daar meestal droog en zomers erg heet,
vooral aan de zuidkant van muren.
Kies altijd voor een standplaats in een zoveel mogelijk schaduw, dus als
een clematis in een grote boom moet groeien plant hem dan aan de schaduw
kant van de stam.
Het planten
Een clematis kan het gehele jaar door geplant worden. De beste planttijd
is eind zomer (tenzij het nog erg warm is )tot het eind van de herfst of
begin van de winter.
Het beste moment is dus als de grond nog warm is van de zomerzon, voor
hij echt nat en te vochtig wordt. Als in dit jaargetij de plant geplant
word dan kan de clematis nog nieuwe wortels vormen voor de winter
invalt.
-
Graaf een gat van 45x45 cm en gooi de
grond weg, behalve wanneer het goede leemgrond is
-
Maak de bodem en de zijkanten goed los met
een riek
-
Schep een 7- 10 cm dikke laag goed
verteerd stalmest of tuincompost onder in het gat en hark het door de
grond
-
De clematis wortels mogen hier mee niet in
aanraking komen
-
Vul het gat met goede leemgrond of
potgrond gemengd met twee emmers tuinturf waaraan twee handen
beendermeel of de juiste hoeveelheid meststof, trap de grond aan zodat
hij minimaal goed inklinkt
-
Zet de clematis met pot en al 20 min in
een emmer water zodat de grond doordrenkt is en de wortels zich
volzuigen met water
-
Daarna neem je de plant voorzichtig uit de
pot, zorg er voor dat je de wortels niet beschadigd
-
Plant de clematis 6 cm dieper dan hij in
de pot stond zodat hij gemakkelijk ondergrondse knopen kan maken Druk
de plant voorzichtig aan met de vlakke hand
-
Geef de plant steun
-
Zet mos of gras om de stammetje zodat het
koel blijft
Na het planten geef je de plant 5
liter water herhaal dit na twee dagen als het warm en droog weer is.
Geef in de zomer dagelijks water
Bemesten
In de groeiperiode moet jaarlijks een mulchlaag aangebracht worden om de
plant in goed conditie te houden.
Bemesting bevordert de groei, meer bloemen en een veel gezondere plant.
Een in het voorjaar geplante clematis heeft zeker bemesting nodig dit
kan je tegelijk met het gieten gebeuren door vloeibare meststof te
gebruiken. Gewone vloeibare rozenmest is goed, hoeveel en hoe vaak je
bemest hangt van de soort af, kijk altijd naar de gebruiksaanwijzingen
van de fabrikant.
Eerst aan het eind of begin van het voorjaar een mulchlaagje aanbrengen
van 8 cm houd het rondom de stengels 10-13 cm vrij. Halverwege het
voorjaar kun je beginnen met bemesten tot vlak voor de bloei.
Na de bloei kun je verder gaan met bemesten dit bevorderd dan de groei
en misschien komt er dan een tweede bloei. Als je in de bloeitijd bemest
dan zal de bloei vroegtijdig beëindigt worden.
Snoei pricipe van de clematis
Veel mensen vinden het snoeien van een clematis ingewikkeld, maar als je
de bloeigewoonte begrijpt, is het eigenlijk heel eenvoudig. In principe
bloeit de clematis op het oude of op het nieuwe hout.
Het is een wat grijs gebied, de clematis doet niet ieder jaar hetzelfde
op hetzelfde tijdstip, maar als de naam van de plant bekend is, kun je
in catalogussen op zoeken hoe je de plant moet snoeien en verzorgen. Een
goede vuist regel is als hij voor eind juni bloeit, niet snoeien want
dan bloeit hij op oud hout.
Groep een
bestaat uit alle vroegbloeiende,
winter-groene soorten en hun gekweekte vormen, de C. alpine en de C.
macropetala-typen, de C. montana-groep en alle andere soorten die aan
het begin of halverwege het voorjaar bloeien.
De clematissoorten en cultivars die tot deze groep behoren, hebben
bloemen die alleen of in trossen staan aan 5-13 cm lange bloemstelen uit
de bladoksel van de knoppen die het voorgaande seizoen gevormd en
gerijpt zijn. Daarom mag er pas gesnoeid worden als de hoofdbloeitijd
voorbij is. Sommige clematissen uit deze groep geven s’zomers enkele
bloemen op nieuw hout, vooral de C. alpina en c. macropetala typen.
Groep twee
bestaat uit alle op oud hout bloeiende clematissen, de vroege,
grootbloemige cultivars , de gevulde en halfgevulde en de grootbloemige
cultivars die in juli bloeien. De clematis cultivars die tot deze groep
behoren, hebben hun hoofdbloei ook uit bladoksels van knoppen die het
vorige seizoen zijn gevormd en gerijpt.
Hoe lang de nieuwe scheuten zijn voor er een alleen staande bloem
ontstaat is verschillend per cultivar. Maar algemeen geldt: hoe vroeger
de cultivar bloeit, hoe korter de bloeistengel.
Groep drie
bestaat uit de late, grootbloemige cultivars, de C.viticella-typen en
alle laatbloeiende soorten en de gekweekte vormen die bloeien op hout
van dit jaar. Meestal bloeien ze overdadig en geven ze veel bloemen per
stengel, sommige in pluimen zoals C.recta, andere aan uiteinden langs de
bloeistengels, zoals C. ‘Jackmanii’
Het snoeien van de clematis groepen
Na de snoei ontstaan bij alle clematissen van deze groep nieuwe
scheuten, die verder in het seizoen uitrijpen en het volgende voorjaar
of begin zomer bloemen dragen.
Groep een
Alle dode en zwakke stengels kunnen na de bloei, meestal in de
voorzomer, worden verwijderd en de scheuten die buiten het
steunmateriaal groeien, worden verwijderd of ingekort.
Groep twee
Alle dode en zwakke stengels moeten eind winter of begin voorjaar worden
verwijderd, de overige stengels moeten vlak boven het hoogste paar dikke
okselknoppen worden gesnoeid.
Tegelijkertijd wordt al het oude, dode of groene blad weggehaald. Uit
die dikke okselknoppen, die aan het begin van het voorjaar goed te zien
zijn, ontstaan in de zomer de grote bloemen. De ranken moeten zorgvuldig
geleid en aangebonden worden aan het steun materiaal of de gastheer, op
regelmatige afstanden, zodat het vooral het onderste gedeelte van de
plant goed bedekt is. Leid eventueel enkele stengels omlaag om gaten te
bedekken.
Als halverwege het voorjaar nieuwe scheuten ontstaan, moeten deze ook
zorgvuldig geleid worden.
Groep drie
Deze groep moet drastisch gesnoeid worden, waarbij de stengels eind
winter of begin voorjaar worden verwijderd. Alle bovengrondse delen
kunnen terug gesnoeid worden tot een krachtige bladokselknopen vlak
boven de voet van overjarige stengels, op ca, 30-75 cm boven de grond.
Ook alle dode bladeren worden verwijderd.
Nieuwe scheuten die halverwege de lente verschijnen, worden zorgvuldig
aangebonden, waarbij ze regelmatig verdeeld moeten worden over het
steunmateriaal of de gastheer.
Clematissen uit deze groep die door groenblijvende bomen of struiken
groeien, kunnen laat in de herfst worden ingekort.
Dan wordt ongeveer tweederde van de bovengrondse delen afgeknipt.
Dit beperkt niet allen windschade aan deze meestal wintergroene
clematissen, maar de struik of boom ziet er in de winter ook veel mooier
uit dan als hij niet bedekt is met stengels en natte bladeren van de
clematis. De definitieve snoei kan dan eind winter of begin voorjaar
plaatsvinden
De pas geplante clematis
Moeten afhankelijk van welke groep zij behoren, het eerste voorjaar na
het planten stevig worden gesnoeid, tenzij er al voldoende krachtige
stengels aanwezig zijn.
Alle stengel worden terug gesnoeid tot ca. 30-45 cm, zodat er aan de
voet van de plant nieuwe scheuten ontstaan.
Snoeien van clematis bodembedekkers
Moeten met tweederde worden ingenomen aan het eind van de herfst.
Clematis uit de Sectie Viticella, die door of over winterheide groeit
wordt dan tot 30 cm boven de grond gesnoeid.
Snoeien om de bloeitijd te wijzigen
Kan ervoor zorgen dat de vroege hoofdbloei verloren gaat, geeft de plant
bloemen tijdens de bloeiperiode van bijv een roos. Als een clematis
cultivar uit een snoeigroep twee is uitgekozen, omdat bijvoorbeeld de
bloemen mooi combineren met een roos, kan hij gesnoeid worden volgens de
regels die gelden voor groep drie
Geschikte clematissen hiervoor zijn de cultivars met herbloei uit groep
twee, zoals C. ‘Elsa Späth, C’General Sikorski’ of C. ‘Niobe’ .
Grootbloemige cultivars die midden in de zomer bloeien
Sommige grootbloemige cultivars met de hoofdbloei begin zomer aan de
lange stengels, die uit okselknoppen op overjarig hout zijn ontstaan,
kunnen zonodig gesnoeid worden volgens de regels van groep drie i.p.v.
die voor groep twee.
Er zullen wel vroege bloemen verloren
gaan, maar het is goed voor de planten, die krachtig zullen groeien en
langdurig bloeien van de voorzomer tot halverwege de herfst.
Deze clematissen, die afstammen van de oude C. lanugunosa-typen, horen
eigenlijk noch in groep twee, noch in groep drie, dus de ervaring zal
leren welke methode het beste is.
Zomersnoei en uitgebloeide bloemen verwijderen
Sommige clematiskwekers halen uitgebloeide bloemen liever weg om
doorbloeien te bevorderen, vooral bij de vroege, grootbloemige, enkele,
gevulde en halfgevulde clematisplanten.
Het is zeker waar dat het verwijderen van oude bloemen met een stuk
stengel van 2-3 mm, nieuwe scheuten doet ontstaan die later ook zullen
gaan bloeien.
Het is belangrijk om de clematis te voorzien van voldoende water en
voedsel.
Het enige nadeel is dat de mooie zaadhoofdjes verloren gaan. Een
oplossing kan zijn om slechts de helft van de uitgebloeide bloemen weg
te halen, zodat de rest zich kan ontwikkelen tot pluizige zaadhoofdjes,
die ook belangrijk zijn.
Dit is vooral aan te bevelen voor clematissen die in bakken staan.
Het snoeien van gemengde clematisgroepen
Veel mensen laten clematissen uit alledrie
de snoeigroepen door elkaar groeien om een lange bloeiperiode te
krijgen. Tenzij u uitzonderlijk goede ogen en oneindig veel geduld hebt,
is het bijna niet te doen om uit te zoeken welke stengel bij een
bepaalde clematis hoort, zodat hij op de juiste snoeiwijze gesnoeid kan
worden. Het is dus misschien handig om allen planten uit groep twee en
drie te combineren.
Als dan de verkeerde stengel wordt gesnoeid of beschadigd, is alle nog
niet verloren voor het volgende seizoen, er zal allen een latere bloei
optreden. Het is mooier een clematis te combineren met andere
clematissen, vanwege de mooie kleur combinaties.
Door bijv de roze, blauwe, en witte C. alpina- en C macropetala-typen
bij elkaar te zetten, ontstaan geen problemen bij het snoeien.
In bakken kan het erg leuk zijn om twee tot drie cultivars uit groep
twee te planten, en als de bloeitijden iets verschillen is dat mooi
meegenomen.
Ziekten en plagen bestrijden
Gelukkig zijn er maar weinig ziekten en plagen die de clematis
aantasten, hoewel elke tuinier vreest voor de clematis-verwelkingziekte.
Andere problemen zijn die waar ook andere planten last van hebben,
bladluizen, witte vlieg, spint en meeldauw. Deze ziekten zij gemakkelijk
te voorkomen of te bestrijden.
Bladluizen en witte vlieg
Bladluizen kunnen eind voorjaar of begin zomer lastig zijn, omdat ze de
jongen groeitoppen en het blad beschadigen. Besproei de planten het
liefst met milieu vriendelijke, eventueel zelfgemaakte middelen.
Witte vlieg veroorzaakt minder ongemak en tast allen planten aan die
onder het glas groeien, ook hier zijn milieu vriendelijke middelen te
koop
Vogels In het voorjaar beschadigen kleine vogels, zoals de
goudvinken, vaak de gezwollen bloemknoppen van de C. montana – groep en
soms ook de okselknoppen van grootbloemige cultivars, dit is zelden een
groot probleem.
Oorwormen
Deze kunnen behoorlijk lastig zijn, vooral als de clematis in de buurt
van oude gebouwen staan met gescheurde bakstenen of balken, waarin de
oorwormen zich overdag graag verbergen.
S’Nachts komen ze te voorschijn om gaten in de clematisbladeren te eten,
jonge scheuten af te knagen en gaten te boren in de bloemknoppen, die
vaak dan vernield zijn voor ze opengaan.
Stop mos, hooi of stro in een kleine bloemknop en zet deze omgekeerd op
de stok tussen de planten. De oorwormen zullen in het mos kruipen en
kunnen verplaats of vernietigd worden.
Muizen
Muizen hebben een nare gewoonte om stengels bij de grond door te knagen
en als nestmateriaal te gebruiken.
In zo’n geval blijkt hoe belangrijk het is om de clematis extra diep te
planten, zodat deze nieuwe ondergrondse knoppen kan maken. Er kunnen
muizenvallen in plastic buizen worden geplaatst, maar voor een grote
tuin is dit een hele klus.
Ook een manier is om de muizen een vaste voedingsplaats te geven geef ze
dan een bakje met graan of maïs, als dan de muizen hun nachtelijke
bezoekjes er aan brengen, dit is te zien aan de muizenkeutels, dan kan
er in plaats voor de graan of maïs giftige maïs neer gezet worden.
De muizen zullen het eten, en het geven aan hun jongen zo sterft de hele
muizen familie in hun eigen hol.
Het voordeel is dat als de muizen uw clematis snoeien, dat de planten
bossig worden en onderaan goed vertakt zijn.
Konijnen
Konijnen vernielen bovengrondse delen, dus voorzorgsmaatregelen zijn
noodzakelijk als ze in de buurt zijn.
Er zijn twee manieren om de planten te beschermen. Draineerbuizen van
klei vallen niet zo erg op tussen het blad en als een ca. 45 cm lang
stuk boven op de wortel kluit wordt gezet, dan groeien de clematis
stengels er door omhoog.
Als de konijnen toch schade veroorzaken, is dat boven de pijp en zal de
clematis opnieuw uitlopen.
Een andere mogelijkheid is fijnmazig kippengaas. Hiervan kan een kraag
geknipt worden van 25 cm doorsnede en 60 cm hoog. Na verloop van tijd
valt het kippengaas nog minder op dan de draineerbuizen of andere
boombeschermers die je beter niet kunt gebruiken, behalve in bostuinen.
Spint
Spint tast de clematis meestal aan als de grond droog is en het een goed
spintjaar is.
Een zware aantasting is te herkennen doordat de bovenkant van de
bladeren vlekkerig en lichter van kleur wordt, als het blad wordt
omgedraaid, blijkt de onderkant meestal bedekt te zijn met rozerode
beestjes.
Omdat het blad en de bloemknoppen zwaar vervormen, moet de clematis
direct gecontroleerd worden of de spint op andere planten wordt aan
getroffen. Hier geld voorkomen is beter dan genezen, gebruik eventueel
een bestrijdingsmiddel dat voor rozen wordt aanbevolen.
Naakt- en huisjesslakken
Deze plagen veroorzaken problemen tijdens zachte winters en vroeg in het
voorjaar.
Ze vreten van jongen scheuten en de dikke bladokselknoppen, die soms
helemaal verdwijnen.
Er zijn verschillende bestrijdingsmiddelen te koop, maar u kunt ook
proberen ze te vangen door een ondiepe, met bier gevulde schaal bij de
planten neer te zetten.
Een laagje ruw materiaal rond de planten zoals schelpen of eierdoppen,
dit kan helpen om de slakken tegen te houden.
Clematis- verwelkingziekte
Dit is het grootste probleem voor clematisliefhebbers, hoewel gelukkig
alleen grootbloemige cultivars worden aangetast en niet de andere
soorten en hun kleinbloemige cultivars.
Clematis verwelkingziekte wordt meestal veroorzaakt door de schimmel
Phoma clematidina.
Meestal wordt de clematis bij of vlak boven de grond aangetast.
Het lijkt erop dat de schimmel de clematis stengel binnendringt door een
scheurtje of door een oude beschadiging. Als hij begint te groeien,
vernietigt hij de cellen in de stengel waardoor de sapstroom wordt
geblokkeerd, de stengel zakt in elkaar wordt zwart en later bruin als
hij verwelkt.
Wat de vorige dag nog een gezonde plant leek, kan in een nacht helemaal
in elkaar storten, hoewel er soms maar één of twee stengel aangetast
zijn. Clematis verwelking ziekte tast de planten meestal vroeg in de
zomer aan, vaak als ze net gaan bloeien, waardoor de tuinier erg
teleurgesteld kan worden. Als deze ziekte wordt geconstateerd moeten
aangetaste stengels verwijderd worden en in de GFT-bak gegooid worden.
De schimmel kan al voor de aantasting in de grond hebben gezeten en door
de regen of gieten op de plant zijn gespat. Daarom is het goed om de
voet van de overgebleven stengels en de grond tot minimaal 60 cm rond de
plant met water te doordrenken.
Om de uitbreiding van de ziekte te voorkomen en de kans op aantasting te
verminderen kan een fungicide gebruikt worden. Als de clematis onder het
aardoppervlak is geplant en er ondergrondse knoppen zijn gevormd, zal de
plant zich meestal herstellen en uitlopen.
Als dat gebeurt, kan er meerdere malen met een fungicide worden gespoten
om de resterende sporen van Phoma clematidina te vernietigen.
Waarneer de nieuwe scheuten zo’n 25-30 cm lang zijn, moeten ze getopt
worden, zodat ze zich beter vertakken. Het is belangrijk dat de nieuwe
stengels zo hard mogelijk worden, ook is het belangrijk dat ze
zorgvuldig aan gebonden worden, zodat de wind of regen geen vat op ze
krijgt. Gedurende herstelperiode wordt de plant behandelt alsof hij net
geplant is.
Als de clematis vaker wordt aangetast dan kan hij beter worden
verwijderd.
Wanneer uw tuin vaker wordt aangetast door
de clematis verwelking ziekte ga dan over op C. viticella-typen deze
hebben geen last van de verwelking ziekte.
Meeldauw
Meeldauw tast meestal later bloeiende, grootbloemige cultivars aan.
Ter voorkoming kun je spuiten met milieu vriendelijke middelen op basis
van organische vetzuren en zwavel. |
|
Dit
artikel is geschreven door Henry van de Kolk
De
Clematis